I-inthanethi ivula umhlaba wokufunda, ubuhlakani, nokuxhumana kwezingane—kodwa futhi inezingozi. Kusukela ekuvezweni kokuqukethwe okuyingozi kuya kubantu ababulalayo abaku-inthanethi nasekuphathweni ngesihluku kwe-inthanethi, umhlaba wedijithali ungaba nzima ukuwuqonda. Njengomzali, indima yakho iwukuqondisa nokuvikela uhambo lwengane yakho oluku-inthanethi ngenkathi usayivumela ukuba ijabulele izinzuzo zobuchwepheshe. Nawa amathiphu ayishumi asebenzayo okusiza ukugcina izingane zakho ziphephile ku-inthanethi.
1. Misa Imithetho Ecacile kanye Nemikhawulo
Nquma ukuthi ingane yakho ingayisebenzisa nini, kuphi, futhi isikhathi esingakanani i-inthanethi. Gcina amadivayisi kude namagumbi okulala, ikakhulukazi ebusuku, bese umisa imikhawulo yesikhathi sokudlala imidlalo, izinkundla zokuxhumana, nokusakaza amavidiyo. Qiniseka ukuthi ingane yakho iyazi ukuthi yiziphi izinhlelo zokusebenza namawebhusayithi avumelekile.
2. Sebenzisa Izilawuli Zabazali kanye Nezilungiselelo Zobumfihlo
Amadivayisi amaningi, izinhlelo zokusebenza, kanye nabaphequluli bakuVumela ukuba uvimbe okuqukethwe okungafanele futhi usethe imikhawulo yobudala. Sebenzisa izilawuli zabazali ezakhelwe ngaphakathi ezinkundleni ezifana ne-YouTube Kids, i-Netflix, kanye nama-consoles emidlalo. Lungisa izilungiselelo zobumfihlo ukuze abangani abagunyaziwe kuphela abakwazi ukubona okuthunyelwe kwengane yakho.
3. Bafundise Ngabantu Abangabazi Ku-inthanethi
Chaza ukuthi njengasempilweni yangempela, abantu abangabazi ku-inthanethi kungenzeka bangahlali benenhloso enhle. Ingane yakho akufanele neze yabelane ngemininingwane yomuntu siqu—njengekheli layo, isikole, inombolo yocingo, noma amaphasiwedi—nanoma ubani emhlangabeza ku-inthanethi.
4. Khuthaza Ukuxhumana Okukhululekile
Vumela izingane zakho zazi ukuthi zingakwazi ukuza kuwe uma zibona okuthile okuzicindezelayo noma uma othile ezihlukumeza ku-inthanethi. Dala indawo ephephile, engenakwahlulela ukuze zizizwe ziqiniseka ngokubika izinkinga ngaphandle kokwesaba ukulahlekelwa amalungelo azo oku-inthanethi.
5. Qaphela Ukuhlukumeza Ku-inthanethi (Cyberbullying)
Fundisa ingane yakho ukuba ikhombe izimpawu zokuhlukumeza ku-inthanethi—imiyalezo enobulwane, ukukhishwa emaqenjini aku-inthanethi, noma amahemuhemu asasazwa ku-inthanethi. Bakhuthaze ukuba bangaphenduli abahlaseli futhi bathathe izithombe zesikrini njengobufakazi ngaphambi kokuvimba nokubika lowo muntu.
6. Hlala Ubandakanyekile Empilweni Yabo Yedijithali
Hlola njalo ukuthi ingane yakho isebenzisa ziphi izinhlelo zokusebenza nemidlalo. Hlala nayo ngezikhathi ezithile ngenkathi idlala noma ibuka amavidiyo, bese uyibuza ngemisebenzi yayo eyintandokazi ku-inthanethi. Ukubandakanyeka kukusiza ukuba ubone izingozi kusenesikhathi futhi kwakha ukwethembana.
7. Gcina Isofthiwe Namadivayisi Kubuyekezwe
Izibuyekezo azigcini nje ngezici ezintsha—futhi zilungisa ubungozi bokuphepha. Qiniseka ukuthi wonke amadivayisi ingane yakho ewasebenzisayo anezibuyekezo zakamuva zesofthiwe kanye nokuvikelwa kwe-antivirus okuthembekile.
8. Yiba Yisibonelo Sokuziphatha Okuhle Ku-inthanethi
Izingane zifunda kulokho ezikubonayo. Zibonise indlela yokusebenzisana ngenhlonipho ku-inthanethi, ukugwema ukwabelana ngokweqile, nokuqinisekisa ulwazi ngaphambi kokulikholwa noma ukulwabelana.
9. Bafundise Ngamakhwela Nokuqukethwe Okungamanga
Chaza ukuthi abakhohlisi bangase basebenzise imiqhudelwano engamanga, izipesheli "ezinhle kakhulu ukuba zibe yiqiniso," noma ama-imeyili okuphamba ukuze bebe ulwazi. Fundisa ingane yakho ukuba ikhombe izindaba ezingamanga ngokuhlola umthombo kanye nokubhekisa amaqiniso.
10. Buyekeza Futhi Lungisa Imithetho Njengoba Ikhula
Njengoba ingane yakho ikhula futhi izimele, buyekeza imithetho yakho ukuze ihambisane nezinga lokukhula kwayo. Le ndlela eqhubekayo ifundisa umthwalo wemfanelo ngenkathi isagcina ukuphepha kuyinto ehamba phambili.
Isiphetho
Ukugcina izingane ziphephile ku-inthanethi kumayelana nokulinganisela—ukuwavikela ezingozini ngaphandle kokuziphuca izinzuzo zomhlaba wedijithali. Ngokubeka imingcele, ukuhlala ubandakanyekile, nokufundisa ingane yakho ukuthi ingayisebenzisa kanjani i-inthanethi ngendlela efanele, uyihlomele ngamakhono azohlala isikhathi eside.
Imibuzo Ebuzwa Njalo
Iluphi ubudala obufanele ukuba izingane ziqale ukusebenzisa izinkundla zokuxhumana?
Iningi lezinkundla zidinga abasebenzisi ukuthi babe neminyaka engu-13, kodwa abazali abaningi balinda kuze kube yilapho ingane yabo ikhombisa ukuvuthwa nomthwalo wemfanelo ngaphambi kokuvumela ukufinyelela.
Ngingakwazi kanjani ukuthi ingane yami iyahlukunyezwa ku-inthanethi?
Izimpawu zihlanganisa ukugwema amadivayisi, izinguquko ezingazelelwe kumoya, ukuzihoxisa kubangani, noma ukwenqaba ukuya esikoleni.
Ngabe kufanele ngiqaphe imiyalezo yengane yami?
Ezinganeni ezincane, ukuhlola ngezikhathi ezithile kungaba kubalulekile. Ezinganeni ezindala, gxila ekwakheni ukwethembana ngenkathi uzikhuthaza ukuba zabelane ngezinkinga.
Iyiphi indlela ephephe kunazo zonke ukuba ingane yami ibuke amavidiyo ku-inthanethi?
Sebenzisa izinkundla ezifanele izingane njenge-YouTube Kids noma izinsizakalo zokusakaza ezineZilawuli zabazali ezenziwe zasebenza.
Kufanele ngizibuyekeze kangaki imithetho yokuphepha ku-inthanethi yengane yami?
Njalo ezinyangeni ezimbalwa noma lapho ziqala ukusebenzisa izinhlelo zokusebenza ezintsha noma amadivayisi.
